>

Maar op rebellie is de speler niet te betrappen vandaag, want het is een uitlooptraining, waarbij alleen de wisselspelers zich inspannen. Het mag. Dus staat hij met zijn hand op het hek en een voet op de bal naast een grijze man. Na de begroeting is het eerst even stil. Ze staan daar gewoon. In de zon. Te kijken naar de training.

Dan lacht de grijze man, die een sigaar in zijn linkerhand heeft, en zegt: ‘goh, dit hadden we niet kunnen bedenken hè, in 1990?’. De speler glimlacht. Hij leerde de man kennen toen hij zijn eerste contract kreeg bij de club waar hij een groot talent was, nu zo’n tien jaar geleden. De grijze man was er toen technisch directeur. Nu is het dus zijn beurt om te lachen. En de grijze man even aan te kijken. De grijze man heeft veel gewonnen, maar nooit wat de speler een maand geleden heeft gewonnen. Al gaf hij er wel een naam aan: de cup met de grote oren.

De grijze man toont hier respect. Daar zijn geen woorden voor nodig. Ze staan dichterbij elkaar dan twee mannen normaliter bij elkaar staan. Maar dat kan heel goed omdat de speler aan de ene kant en de grijze man aan de andere kant van het hek staat. Hun gezichten zijn dichtbij elkaar, misschien zit er maar veertig centimeter tussen. Een ontmoeting van twee voetbaldieren. Dan ontstaat er toch een kort gesprek. Het gaat over de clubtrainer van de speler. ,,Jammer dat hij weg is,” zegt de speler. ,,Hij zegt je de waarheid, maar neemt je ook in bescherming en naar buiten toe houdt hij alles af, zeker?” vraagt de grijze man. De speler knikt kort.

De grijze man, op wie een kwartier geleden nog zeker acht camera’s waren gericht, en die een spervuur aan vragen op zich af zag komen, zegt, bijna nederig: ,,En hier gaat het prima toch. Het gaat om het resultaat. Mooi komt daarna wel.” De speler lacht weer. ,,Twee wedstrijden, zes punten. Nul goals tegen. Als eerste naar de tweede ronde. Prima toch?” De grijze man lacht. Ooit heeft hij het ook gedaan, een talentvolle groep naar het WK meenemen. Toen was de teleurstelling groot, en de aftocht pijnlijk. Ze weten het allebei. Maar ook dat wordt niet gezegd. Ook de speler toont respect. Voor de grijze man.

Dan zwijgen ze weer. En staan ze daar gewoon. In de zon. Te kijken naar de training.

Het is fris in de stad, terwijl het toch al half mei is. Het Volkspark is het populairst, maar ik wandel liever in de Friedhof Altena. Kuierend op de enorme begraafplaats naast ons stadion kom ik echt tot rust. Normaliter. Hier herkent niemand me, helemaal met die baard van vier dagen. Friedhof betekent vredehof. Er heerst hier rust. Die vrede, die rust zoek ik ook in m’n kop. Maar dat valt nu niet mee. Want vandaag wordt de lijst bekend gemaakt.

>

Het begon hier allemaal zo goed. Bij mijn presentatie, las ik gisteren, waren 13 televisieploegen en 170 journalisten. ,,Droomstart Van Nistelrooij” schreeuwden de kranten. De overstap van Real naar HSV was ‘een slimme zet’, vond iedereen. Tuurlijk, na die snelle doelpunten kwam die blessure. Maar vijf doelpunten in elf wedstrijden is toch niet slecht? Of toch wel? Ik had er nog drie bij moeten maken. Dan was alle twijfel weg. Klotezooi, Ruud, klotezooi.

Waarom loop ik hier in Hamburg, terwijl 400 kilometer verderop types als Wout Brama en Vurnon Anita tegen een bal aan mogen schoppen. Met alle respect natuurlijk. Maar waarom ben ik niet in Hoenderloo? Tuurlijk, ik ben niet meer de jongste en de fitste. Maar voor een rol als invaller in Zuid-Afrika, teken ik direct. Alles voor het WK, m’n laatste kans. Steeds vaker flitst een beeld door m’n hoofd de laatste dagen. 11 juli, Soccer City. Vlak voor tijd. Voorzet van rechts, intikker bij de tweede paal. Onder de ogen van Mandela de winnende maken in de finale….dat gevoel… Au!! Wie legt hier nou een baksteen op straat. Scheisse.

Ik probeerde er niet aan te denken bij het opstaan. Ben gewoon de deur uitgelopen, gedachteloos richting de stad. Maar ik kreeg honger, ontbijt overgeslagen. De bakker begon erover. ,,Wass machst du hier dann noch, Ruud? Warum bist du nicht in Holland, beim WM-Manschafft?” Ik wist niets te zeggen, glimlachte maar wat, en liep snel de deur uit. Nu maalt het door m’n hoofd. Het stopt niet meer.

Vorige week belde Bert nog. Hoe het met mijn knie was. Hij is me ook komen bekijken. Meerdere wedstrijden zelfs. Ik scoorde ook. Eén keer kwam hij voor niets, vanwege die blessure. Maar Bert liet niets los aan de telefoon. Misschien wil hij me rust geven, en selecteert hij me gewoon. Misschien belde hij me gewoon voor de vorm. Ik weet het echt niet. Ik weet het gewoon niet.

Vanavond wordt alles duidelijk. WK of geen WK. Ooit zou ik hier wel begraven willen worden. Die rust, die geuren….

Hoe zou het nu ruiken in Hoenderloo?

Laduma – WK BLog op OnsOranje.nl (11 mei t/m 11 juli)

In Soccer City, vlakbij Soweto, ziet Jordaan (57) vanuit zijn imposante kantoor dat de bouw van het belangrijkste WK-stadion gestaag vordert. Hij straalt rust en zelfvertrouwen uit.

U bent altijd zeer positief over het WK in uw land. Waar haalt u zelf de inspiratie vandaan?

Mijn wortels liggen in de anti-apartheidsstrijd, the struggle. Ik zat bij de South African Council of Sports (SACOS). Onze slogan was: “geen normale sport in een abnormale samenleving.” Ons doel was het compleet isoleren van Zuid-Afrikaanse sport. Dat lukte. In 1975 waren er 130 officiële banden met internationale sportfederaties, in 1985 nog maar 28. Toen het einde van apartheid gloorde, hebben ik de eerste non-raciale voetbalbond opgezet: SAFA. De dag 4 juli 1991 zal ik nooit vergeten. Toen liet FIFA ons na 34 jaar weer toe tot internationale competities.

Welke rol speelde sport in het samenbrengen van Zuid-Afrika?

Een grote. En jullie weten dat. Toen Nederland het EK van ‘88 won, en na jullie eerste wedstrijden op Euro 2008. Dat overweldigende gevoel van eenheid, triomf en trots raakt iedereen. Dat soort momenten herstelt de trots van een land. Ons is heel lang verteld dat we inferieur zijn, minder slim dan Europeanen. Dat we geen initiatief nemen, geen ideeën hebben. Het is een psychologische barrière. Om door die barrière heen breken, moeten we grote dingen bereiken. Zoals het organiseren van een WK voetbal. Zoals wij het WK rugby organiseerden, maar dan veel groter.

Zuid-Afrika wordt door Europa kritisch gevolgd richting het WK. Veel Europeanen kijken nog naar Afrika met een perceptie van armoede, ziekte, gebrek aan organisatie. Hoe gaat u hiermee om?

Historisch gezien is de relatie tussen Europa en Afrika ongelijk. Bepaald door het koloniale verleden. Het paard en de ruiter. De ruiter zal altijd geloven dat het de controle heeft en het paard kan sturen en beoordelen. Maar vijf Europese landen kunnen zelfstandig een WK organiseren. Zelfs Nederland heeft België nodig. En nu is er plotseling een Afrikaans land dat het WK organiseert. Leidt dit tot ongeloof in Europa? Leidt dit tot moeilijkheden om Europeanen te overtuigen? Natuurlijk!

Hoe gaat u om met dit ongeloof?

Alles wordt bepaald door perspectief. Wanneer Europeanen twijfel uiten over het WK in Zuid-Afrika, komt dat vaak door onvolledige informatie. Ze hebben het land niet gezien, ze hebben geen idee waar ze het over hebben. Ze zien het nog steeds als inferieur, een kolonie. Pas wanneer ze hier komen en mensen ontmoeten, kan dat veranderen. Dan ontdekken ze dat er mensen met visie zijn, mensen met een strategische benadering. Dat mensen hier niet hopeloos in een hoekje zitten.

U bent erg positief over de bijdrage van het WK aan de ontwikkeling Zuid-Afrika. Waarom?

Omdat het WK goed bijdraagt aan de opbouw van ons land. Dat we investeren in infrastructuur en mensen. We hebben al 120.000 banen gecreëerd. Die mensen gaat elke dag naar hun werk. Je kunt ze zien als je hier het raam uitkijkt. Ze verdienen loon, ze helpen hun kinderen en families. Dat doet het WK nu al.

Is het WK voor die mensen ook betaalbaar?

We geven 120.000 gratis tickets weg via acties. De goedkoopste tickets zijn bewust maar 12 euro. En de fans parcs zijn gratis. Alle werknemers krijgen bovendien een gratis kaartje voor het eerste WK-duel in het stadion dat ze zelf hebben gebouwd.

Het lijkt soms wel of het WK alle problemen in Zuid-Afrika gaat oplossen. Zijn de verwachtingen niet te hoog?

De verwachtingen bij dit soort evenementen zijn vaak te hoog. Het WK gaat niet al onze economische of huisvestingsproblemen oplossen. Of welk ander probleem ook. Maar het WK verschaft ons wél een betere basis om al die problemen aan te pakken. We zullen in 2010 een beter getraind politiekorps hebben, een sterk verbeterde infrastructuur, betere ziekenhuizen. Als we de meest moderne stadions en luchthavens kunnen bouwen, kunnen we die capaciteiten daarna ook inzetten voor scholen, ziekenhuizen en huizen.

Zoals je nu in China zag, zal de media verband leggen tussen het WK en sociale kwesties.

Er zal een enorme media-aandacht zijn. Iedereen komt een verhaal maken. Dat zal niet alleen over voetbal gaan, en ook niet altijd positief zijn. Maar we moeten realistisch zijn. We moeten geen dingen gaan claimen die het WK niet kan oplossen. Hiv/Aids is een grote uitdaging. De overheid doet daar nu ook veel meer aan. WK of geen WK, we moeten dat als land oplossen.

Er is kritiek op Zuid-Afrika omdat er minder wordt besteed aan sociale kwesties omdat het geld naar het WK gaat.

Dat is gewoon niet waar. Het operationele budget, 303 miljoen euro, komt van Fifa. Daar bovenop investeert de regering in de infrastructuur: vliegvelden, transport en spoorwegen, en dergelijke. Het totale budget voor infrastructuur in dit land is 630 miljard rand (50 miljard euro), terwijl dat voor het WK slechts 30 miljard rand (2,5 miljard euro). Infrastructuur, die 630 miljard, is 32 procent van het overheidsbudget, terwijl naar 37 procent – het grootste gedeelte – naar sociale voorzieningen, gezondheidszorg, onderwijs, en Hiv/Aids gaat.

Op uw kantoor hangen twee enorme foto’s uit 1996, toen Zuid-Afrika de Afrika Cup won. Maar sportief ziet het er nu niet goed. De laatste keer dat een thuisland de twee ronde van een WK niet haalde was in 1954.

Ons team doet het niet goed. Of het ons lukt om binnen twee jaar een sterk team te krijgen is de vraag. Het is een hele grote uitdaging, die focus en inzet vereist. Maar ik hoop op verbetering, want de prestaties van het gastland zijn voor een groot toernooi altijd zeer bepalend voor een WK.

U zei in een BBC interview: ‘Er is een verschil tussen de realiteit en de perceptie als het over criminaliteit gaat’.

Ik denk dat veel Europeanen het idee hebben dat je niet over straat kan lopen in Zuid-Afrika. Maar overal ter wereld is criminaliteit. Alleen in dit land rapporteren de media over elk incident. We zijn heel gecommitteerd om een veilig WK te creëren. Zo hebben we in 2010 bijvoorbeeld 31.000 extra politieagenten.

Het hielp natuurlijk niet toen in december tijdens de WK-loting Pieter Burgstaller, een vriend van Franz Beckenbauer, op een golfterrein bij Durban werd vermoord.

Het vreemde was dat juist de Engelse media ons in bescherming namen. Zij zeiden: we voelen ons veilig. Er is geen probleem. Zij bekritiseerden de Zuid-Afrikaanse media, omdat het incident 50 kilometer van de loting plaatsvond.

Er zijn zorgen om de stadions. Het stadion in Port Elisabeth is niet op tijd klaar voor de Confederations Cup – de generale voor het WK – in juni 2009. Reden tot zorg?

Nee. Een nieuw stadion bouw je in de regel in 31 tot 34 maanden, soms in 27. We wilden dat dit stadion in 24 maanden klaar zou zijn, maar dat bleek een te groot risico, qua veiligheid. Dat wilden we niet nemen. Maar het is ruim op tijd klaar, ruim een jaar voor het WK. Wij hebben geen directe controle over de bouw. De speelsteden laten de stadions bouwen. Maar wij hebben een monitoring-team, dat doorlopend rapporteert.

Fifa zou bepaald hebben dat in het stadion in Kaapstad in Green Point moest komen. Sepp Blatter zou gezegd hebben: ‘Ik wil de zee kunnen zien en de Tafelberg’.

Dat is niet waar. Ik kan je nu de Olympische plannen van Kaapstad laten zien. En die voor het WK in 2006 en 2010. Het Green Point stadion staat in al die plannen. Geen sprake van een Fifa-dictaat dus. Er was een milieugroep die protesteerde tegen de locatie, vanwege bepaalde planten en dieren. Zij hebben allerlei verhalen de wereld in geholpen.

Maar straks speelt Ajax Cape Town daar voor 5.000 man speelt in een stadion voor 70.000. Dat wordt een Witte Olifant.

Elke speelstad ontwikkelt een bussinessplan voor na het WK. We hebben het voordeel dat in dit land voetbal én rugby grote sporten zijn. Ik verwacht dat die stadions commercieel gezond zullen blijven.

De negatieve westerse perceptie, het xenofobe geweld. Hoe vertel je de Zuid-Afrikaan in zo’n situatie trots te zijn op zijn land en het WK?

Kijk maar naar de Spelen. Het allerbeste van China werd aan de wereld getoond. Dat zorgt voor trots. Elk land heeft iets nodig om trots op te zijn. En nu we geen landen meer kunnen veroveren, heeft sport die rol overgenomen. Sport genereert werkelijke trots voor een land. De dag dat Nederland het WK wint, zal een Hollands toppunt van trots zijn. Een WK organiseren heeft dat effect ook. Daarom moeten we er alles aan doen om te zorgen dat het vlekkeloos verloop.

Hoe belangrijk was Nelson Mandela voor u?

Heel erg belangrijk. Hij zat 27 jaar in de gevangenis. Wij protesteerden continu: ‘free mandela’. Ik herinner me dat mijn moeder altijd zei: ‘Oh, ik hoop vurig dat die Mandela vrij wordt gelaten. Dan ben je tenminste wat vaker thuis.’

Hoe belangrijk was Mandela bij het binnenhalen van het WK?

Cruciaal. Want alles is gelijk tussen de landen. Jullie hebben goede stadions, wij ook. Jullie hebben een prima commercieel plan, wij net zo goed. Alles is gelijk. Maar dan hebben wij Mandela nog. Hij is een winnaar, hij maakt het verschil.

(Hij wijst op een grote foto waar ze samen met de wereldbeker op staan.)

Laten we hopen dat hij er bij de aftrap op 11 juni 2010 ook bij is.

Ja, laten we het hopen.

Door zijn jaren in Amerika ging hij de apartheid met andere ogen zien. Een beenbreuk dwong hem jong te stoppen als speler, maar als coach vierde hij grote successen.

In Orlando East werd in de jaren vijftig en zestig veel op straat gevoetbald. In de straatarme wijk van Soweto, waar Stanley Tshabalala in 1949 werd geboren, was maar weinig vermaak. Slechts een enkeling had geld om de kinderen naar school sturen. “Ik was pindaverkoper bij het treinstation. Daarmee verdiende ik wat geld. De meesten van mijn vrienden zaten regelmatig in de cel, door het zakkenrollen. Ze moesten toch ergens geld vandaan halen. Maar als je gepakt werd, zat je een tijdje vast.”

Het waren politiek rumoerige tijden. “Veel mensen waren met politiek bezig. Je mocht de politie nooit vertellen waar iemand woonde, anders was je een verrader. Apartheid was vreselijk, maar wij waren geen politici. We hielden meer van voetbal, dan van wat dan ook.“

In die tijd, halverwege de jaren zestig, was de voetbalcompetitie nog gescheiden. Blank, zwart, Indiër, kleurling: iedereen had zijn eigen competitie. “Je had een fantastisch blank team in Johannesburg, Highlands Park, met Engelsen en Brazilianen. Hun voetbal, met veel flair, sprak tot onze verbeelding. Al werden we weggestopt in een stampvol hoekje van het stadion en zaten blanken op de beste plaatsen, ik vond het prachtig.”

Het voetbal leidde af van de ellende thuis. Zijn vader was vertrokken toen hij een paar jaar oud was. Zijn moeder verdiende niet genoeg om alle zes kinderen te eten te geven. “Ze was huishoudster bij een blanke familie. Als we geluk hadden, kreeg ze de restjes mee. Dan hadden we genoeg te eten. Naar school ging ik niet, ook al wilde ik heel graag. Dat kon alleen als je familie geld had of een eigen zaak. Waar ik opgroeide had je eigenlijk twee keuzes, je werd voetballer of bokser. Boksen was niks voor mij. Je krijgt een pak slaag of komt thuis met een gebroken neus. Dus werd het voetbal.”

Zijn talent viel al snel op. Op zijn vijftiende speelde hij voor Real Fighters in Alexandra, ook in Johannesburg. Hij was een snelle rechtsbuiten, die regelmatig scoorde. Na twee seizoenen trok Kaiser XI hem aan. Dat was de voorloper van Kaiser Chiefs, een topclub. Nu kon hij zijn familie lucht verschaffen. En twee jaar later, in 1971, kreeg hij zelfs de kans om naar Amerika te gaan.

“In de boeken van World Soccer stonden de adressen van alle Amerikaanse clubs. En beroemde Zuid-Afrikanen als Jomo Sono en Kaiser Motaung waren al ook gegaan. Een buurvrouw schreef de brief voor mij.”

Zuid-Afrikaanse spelers waren gewild in Noord-Amerika. Tshabalala kreeg een kans bij Fort Lauderdale Strikers in Miami. In New York logeerde hij bij Steve ‘Kalamazoo’ Mokone, de spits die in de jaren vijftig nog indruk maakte bij Heracles Almelo.

Het was een grote stap van Orlando East naar Miami. “Het niveau was een stuk hoger dan ik gewend was. Er speelden gelouterde spelers uit Europa. Ik was maar een gemiddelde Afrikaanse speler. Het was lastig om daar door te breken. Vergeet niet dat spelers als Pele, Neeskens, Cruijff en Beckenbauer daar later ook speelden.”

Maar ook op andere vlakken gingen Tshabalala’s ogen open. “Ik was de enige donkere speler, had nog nooit met blanken gevoetbald. Ik durfde ze in het veld niet aan te raken of met ze te douchen. Ik was doodsbang iets verkeerd te doen. Maar ze hielpen me over de schroom heen. En ook naakt was er niets mis met die mannen, haha.”

En hij ontmoette Beverly, een studente medicijnen. “Na elke training gaf ze me Engelse les. Ik was gretig. Ze deed het gratis, uit medemenselijkheid. Ze leerde me ook zwemmen. Hele mooie meid, maar gek genoeg is er nooit iets amoureus tussen ons voorgevallen. Ik ben haar ontzettend dankbaar. We hebben altijd contact gehouden. Ze is zelfs een keer naar Zuid-Afrika gekomen, op mijn uitnodiging, toen ik bondscoach was. Helaas is ze inmiddels overleden.”

Tshabalala brak niet door in Florida. Na anderhalf jaar kwam hij terug naar Zuid-Afrika, waar voetbal steeds meer gemengd werd. De overheid liet het oogluikend toe. “Het was een interessante tijd. En al waren blanken spelers eerst nog bang om in Soweto te spelen, we speelden tenminste samen!”

Na Amerika zag hij apartheid met andere ogen. “Ik kwam terug als een compleet ander persoon. In Amerika durfde ik Beverly niet eens aan te raken of met mijn medespelers te douchen, maar ik raakte eraan gewend. Toen ik terug kwam, ging ik mezelf allerlei vragen stellen. Waarom doen we dit? Wat een dwaze toestand eigenlijk.”

Hij kreeg een contract bij Orlando Pirates. Dat ging goed tot een zware botsing met keeper Henry ‘Black Cat’ Cele . Hij brak zijn been op verschillende plaatsen en kwam als voetballer nooit meer op niveau, mede vanwege een verkeerde behandeling. “De medische voorzieningen voor zwarten waren toen nogal beperkt. ” Keeper Cele raakte zijn agressie elders kwijt. Hij werd acteur en maakte furore als Shaka Zulu in de gelijknamige film.

Toen Tshabalala in 1975 – pas 26 – ook zijn andere been brak, stopte hij met voetballen. Nog datzelfde jaar werd hij gevraagd coach van Orlando Pirates te worden. “Onze coach, Mario Tuani, moest terug naar Chili. De belangrijkste spelers, Jomo Sono en Patson Banda, wilden dat ik coach werd. Ik weet niet wat ze in me zagen, maar de spelers geloofden in me. Ik had veel opgestoken in Amerika.” Pirates won de BP Cup. En de jonge coach kreeg een bijnaam, met dank aan zijn volume langs de lijn: Stanley ‘Screamer’ Tshabalala.

Zijn successen waren ook Zola Mahobe opgevallen. De steenrijke zakenman had Mamelodi Sundowns overgenomen en haalde Tshabalala weg bij Pirates. En kocht een vijftal topspelers. Mahobe stuurde hem naar Italië om stage te lopen bij AC Milaan en Juventus. “Vooral bij Milaan leerde ik veel van coach Arrigo Sacchi. Verdedigers als Maldini en Baresi waren altijd rustig aan de bal. Sacchi riep steeds: Piano, piano. Rustig aan. Zuid-Afrikaanse verdedigers ‘peren’ de bal vaak wild naar voren. Ik schoolde middenvelders om tot verdediger.” Tshabalala leerde Sundowns verzorgd te voetballen. Zijn speelstijl kreeg zelfs een naam: “Shoeshine and piano”.

“Shoeshine slaat op de beweging van een schoenpoetser. Het betekent samen aanvallen en verdedigen. Het leek wel wat op het Totaal Voetbal van Michels en Cruijff.” Sundowns won negen bekers in zes jaar en doorbrak de hegemonie van de Soweto Big Three (Orlando Pirates, Kaiser Chiefs en Moroko Swalllows) door kampioen te worden.” Mahobe trakteerde zijn team, met aanhang, op een tripje naar de FA Cup finale in Londen. Aan het feest kwam plots een einde toen Mahobe werd gearresteerd wegens fraude.

Maar Tshabalala had zijn naam als coach gevestigd. Toen Zuid-Afrika in 1992 weer door Fifa werd toegelaten, werd hij de eerste bondscoach. “Ik moest bij nul beginnen. Ik wilde het sterkste team, maar wilde ook dat de blanken zich niet buitengesloten zouden voelen. Gelukkig hadden we in die tijd ook een paar sterke blanke spelers, zoals Mark Anderson, Peter Gordon en Neil Tovey.

De verwachting waren enorm, maar Zuid-Afrika was al sinds 1954 niet meer blootgesteld aan internationale verhoudingen. Vriendschappelijk werd nog wel gewonnen van Kameroen (1-0), dat met Roger Milla furore had gemaakt op het WK, maar bij de WK-kwalificatie ging het mis. Eerst won Zimbabwe in Harare met 4-1. En op 10 oktober 1992 was de prestigieuze uitwedstrijd in Lagos tegen Nigeria. Het duel symboliseerde de strijd om de hegemonie op het continent. Tshabalala’s team was kansloos tegen het ijzersterke Nigeria van Clemens Westerhof: 4-0.

De pers bekritiseerde Tshabalala. Met name Sy Lerman, een blanke sportjournalist van de Zuid-Afrikaanse Sunday Times, was scherp in zijn uitlatingen. Na de nederlaag tegen Nigeria schreef hij een stuk over Tshabalala, met als kop “Don’t scream, just go!”

“Kritiek op de speelwijze is prima, maar hij werd te persoonlijk. Lerman voerde campagne voor de Engelsman Terry Paine, die in 1966 wereldkampioen was geworden. Lerman wilde geen zwarte coach, het moest een blanke buitenlander zijn. Hij vond dat ik internationale ervaring miste, maar ik kreeg sterk het idee dat hij gedreven werd door racistische motieven.”

De controverse leidde tot een incident met grote gevolgen. Bij een persconferentie eindigde een discussie in een handgemeen, waarbij Tshabalala een klap uitdeelde aan Lerman. “Ik duwde hem weg,” is Tshabalala’s verweer. “Maar ik zat fout. En ik accepteerde dat de bond mij ontsloeg.”

Na het Lerman-incident stokte de carrière van Tshabalala als hoofdcoach. Toch bleef hij actief in het voetbal bij Sundowns en Orlando Pirates. Nu is hij al enige jaren coach van de nationale teams onder twintig en onder zeventien bij de Zuid-Afrikaanse voetbalbond. “Natuurlijk ben ik niet trots op dat incident, maar ik ben gelukkig. Nog steeds ben ik continu bezig met mijn grote liefde: voetbal.”

Ook hij ziet – als jeugdcoach – dat het met veel jonge talenten misgaat in Zuid-Afrika. Zoals toptalent Jabu Pule, die in Oostenrijk dronken achter het stuur in slaap viel en werd ontslagen.

“Begeleiding is cruciaal. Je moet keihard zijn. Jonge spelers krijgen soms een miljoen Rand tekengeld (85.000 euro, ES). Het eerste wat ze doen is een dure auto kopen, met een flinke installatie. Ze denken nooit aan investeren. En de zaakwaarnemer is vaak vertrokken zodra hij zijn vergoeding heeft opgestreken.”

Zelf is hij vooral zijn moeder dankbaar. “Ik verkocht pinda’s. Het enige wat ik kon was voetballen. ‘Geen alcohol, niet gokken,’ zei mijn moeder altijd. En dat zeg ik nu tegen mijn spelers. Mijn moeder heeft me geleerd mijn eigen kleding te wassen en geld opzij te leggen. Dat kun je jongeren nog steeds leren. Ik kwam uit een arm township. We hadden niets. En kijk hoe ik er nu bijzit: ik ben schoon, draag een pak, en kan in het Engels discussiëren.”

“Voetbal was mijn paspoort naar een goed leven, en een mooie oude dag voor mijn moeder. Voetbal was mijn paspoort naar bekendheid en ontmoetingen met presidenten. Een paspoort tot alles. Laatst werd ik door een universiteit uitgenodigd om een lezing te geven. Het publiek bestond uit hoogopgeleiden. Kun je je dat voorstellen? Ik als arm jongetje, dat niet naar school is geweest. En dan vraagt een universiteit mij om een lezing te geven. Over voetbal, want dat ken ik. Dat is toch ongelooflijk?”

Kader 1:

Het WK komt er aan, en oud-bondscoach Tshabalala maakt zich zorgen. “De hele wereld kijkt naar ons. En het gaat niet goed met ons team. Buitenlandse invloed is prima, maar je moet je eigen cultuur niet verloochenen. In Zuid-Afrika is voetbal ook altijd entertainment geweest. Veel officials denken nog steeds dat een buitenlandse coach zaligmakend is. Maar een buitenlandse coach wil vaak teveel veranderen.”

“Balbezit is entertainment, in mijn ogen. Daarom hou ik van de Hollandse stijl en van een speler als Wesley Sneijder. Die mix van kracht en flair, een moderne voetballer, hij is overal!”

“Bij ons in Zuid-Afrika moet wel ruimte blijven voor Afrikaanse accenten. Zwarte spelers hebben een natuurlijke flair. Als coach moet je er wel discipline aan toevoegen, maar maak het niet kapot! Ga geen trucjes en dribbels verbieden. Maar zorg dat ze wel weten dat ze bij balverlies keihard moeten werken om hem terug te winnen.”

Kader 2:

De Braziliaanse bondscoach Tele Santana van Zuid-Afrika heeft – in navolging van voorganger Carlos Parreira – gekozen voor de jeugd. “Dat is mooi voor hun ontwikkeling, maar het geeft je niet automatisch een sterk team. Je hebt ervaren spelers nodig, zeker op het middenveld. Een speler is tegenwoordig snel te oud. Maar ik vind: zolang zijn benen hem nog kunnen dragen, stel hem op! Want je hebt zijn ervaring hard nodig.”

“Ik ben een criticus. Ik schreeuw het niet van de daken, het staat niet in de krant, maar ik adviseer de andere Zuid-Afrikaanse coaches wel. Maar op de bondscoach stap ik niet zomaar af, zo ben ik niet opgevoed. Die man is uitgenodigd om hier te komen coachen. Pas wanneer hij er om vraagt, zal ik mijn mening geven. Dan is het aan hem of hij er iets mee doet.”